IBSinfo - Zespół Jelita Nadwrażliwego

Jakie są przyczyny i mechanizm powstawania IBS?

Kategorie:

Przyczyna zespołu jelita drażliwego (Irritable Bowel Syndrome, IBS) do dzisiaj pozostaje nieznana mimo, iż jest to jedna z najczęstszych chorób, z powodu których pacjenci odwiedzają gabinet gastroenterologa. Przypuszcza się, że objawy IBS występują u 10 -20 % całej populacji. Poznanie dokładnej przyczyny zespołu nie jest jednak proste. Pewne jest, że schorzenie ma podłoże wieloczynnikowe. Liczne badania kliniczne wskazały na co najmniej kilka potencjalnych przyczyn i mechanizmów, które mogą odpowiadać za powstawanie objawów zespołu jelita drażliwego.

Pacjenci skarżący się na stałe lub nawracające bóle i wzdęcia brzucha, a także biegunki bądź zaparcia z towarzyszącymi nudnościami czyli pacjenci, u których występują objawy zespołu jelita drażliwego cierpią najprawdopodobniej na zaburzenia czucia trzewnego oraz zaburzenia czynności motorycznej jelit.

Pierwsze z tych zaburzeń oznacza nieprawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego przewodu pokarmowego, w odbieraniu bodźców bólowych. To nieprawidłowe funkcjonowanie - czyli nadwrażliwość trzewna - polega na zwiększeniu wrażliwości włókien nerwowych na wszelkiego rodzaju wewnętrzne i zewnętrzne czynniki prowokacyjne co w konsekwencji wywołuje objawy bólowe o charakterze trzewnym - rozlane, kurczowe czy nękające bóle, bardzo charakterystyczne dla zespołu. Za nadwrażliwość trzewną uznajemy obniżony próg pobudliwości bólowej czyli sytuacje, w których uprzednio niebolesny bodziec bólowy wywołuje objawy bólu (allodynia) lub gdy uprzednio bolesny bodziec powoduje nasiloną, niewspółmierną reakcję bólową (hiperalgezja). Wykazano, że nawet u 75 - 90 % pacjentów z IBS próg pobudliwości nerwowej czyli wrażliwość na ból jest poniżej granicy normy, powodując tym samym nadwrażliwość zarówno na nadmierne rozciąganie jelita grubego jak i na prawidłowe ruchy przewodu pokarmowego.

Drugie z omawianych zaburzeń związane jest z nieprawidłową czynnością skurczową i rozkurczową jelita grubego. Sytuacja taka powoduje powstawanie między innymi wzdęć brzucha. Nadmierne rozciąganie się lub skurcz ścian jelita powoduje także wystąpienie objawów bólowych.

Kolejna nieprawidłowość, jaką zaobserwowali naukowcy ma związek z pojawieniem się objawów zespołu jelita drażliwego w odpowiedzi na wszelkiego rodzaju stresy, stany odczuwania wzmożonego niepokoju, histerię a także zaburzenia osobowości. Przypuszcza się, że zależność między stanem naszego umysłu, osobowością i nastrojem a nieprawidłową funkcją przewodu pokarmowego wynika z zaburzenia regulacji tak zwanej osi mózgowo - jelitowej. Oś mózgowo - jelitowa jest to dwukierunkowa swoista droga nerwowa łącząca ośrodki najwyższego rzędu znajdujące się w mózgu i pełniące najważniejszą rolę w funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego z układem nerwowym znajdującym się w przewodzie pokarmowy. Te dwa miejsca przekazują sobie nawzajem różnego rodzaju informacje w formie impulsów nerwowych przez co pozostają ze sobą w ścisłej zależności. Wszelkie bodźce odbierane na obszarze przewodu pokarmowego są przekazywane za pośrednictwem osi mózgowo - jelitowej do mózgu, gdzie są przetwarzane. Następnie tą samą drogą, ale w kierunku jelit, wysyłane są w odpowiedzi impulsy nerwowe, które zmieniają funkcjonowanie przewodu pokarmowego - wpływają na odczuwanie bólu, ruchy jelit, ich funkcje wydzielnicze, immunologiczne a także na przepływ krwi w obrębie przewodu pokarmowego. Badania dowodzą, że nawet u 70 - 90 % chorych na zespół jelita drażliwego występują zaburzenia osobowości, różnego rodzaju niepokoje czy objawy histerii.

Kolejną przyczyną powstania zespołu jelita drażliwego, w szczególności jego odmiany - poinfekcyjnego zespołu jelita drażliwego - jest przebycie biegunki infekcyjnej, zwłaszcza bakteryjnej. Zespól taki ma zazwyczaj postać biegunkową - czyli dominującym objawem choroby są przewlekłe bądź nawracające biegunki. Przypuszcza się, że ten typ IBS występuje u 10 % pacjentów cierpiących na chorobę. Dokładna przyczyna jego powstawania jest nieznana. Być może przebycie ostrej, samo ograniczającej się infekcji przewodu pokarmowego powoduje aktywację układu odpornościowego i reakcji zapalnej z wydzielaniem specyficznych substancji prozapalnych, które w konsekwencji powodują powstanie zespołu.

Kolejna ciekawa teoria mówi o przeroście normalnej flory bakteryjnej przewodu pokarmowego, który wywołuje objawy choroby. Niepoznany jest teoretyczny mechanizm takiej zależności jednak obserwacje niektórych pacjentów z IBS pokazują, że zastosowanie u nich antybiotyków może być pomocne w leczeniu tego schorzenia.

Wreszcie na poziomie samych jelit również zaobserwowano zmiany w stosunku do ludzi zdrowych. Dokładne analizy budowy ściany jelita grubego wykazały zwiększoną liczbę komórek endokrynnych czyli komórek wydzielających hormony (na przykład serotoninę) działających lokalnie na przewód pokarmowy i zaburzające jego prawidłowe funkcjonowanie.

Nie do końca poznane przyczyny powstawania zespołu jelita drażliwego sprawiają, iż leczenie ZJN jest leczeniem objawowym. Jednak prowadzonych jest wiele badań w tym kierunku i niewykluczone, że już wkrótce poznamy kolejne przyczyny i mechanizmy powstawania tej choroby zbliżając się do wynalezienia leczenia przyczynowego.

Autor: Lek. Joanna Braszko

Opublikowano: 12.05.2010

Jakie są przyczyny i mechanizm powstawania IBS?

Poradnik

Dla lekarzy

Wyszukaj gabinet